logo Van der Woude de Graaf Advocaten

Wanorde in de pgb-zorg toont de noodzaak van een goed stelsel van gefinancierde rechtsbijstand

Gerrit Jan Pulles

Dit artikel verscheen in iets andere vorm op 15 juni 2015 ook in De Volkskrant.

Tienduizenden zorgverleners en houders van een persoonsgebonden budget (pgb) kwamen de afgelopen maanden in problemen. Dat gebeurde onder meer omdat de Sociale verzekeringsbank (SVB) niet in staat blijkt pgb’s tijdig aan zorgverleners uit te betalen. Zorgverleners kwamen daardoor in financiële nood of zeiden hun contracten op, waardoor zorgbehoevenden zonder zorg kwamen te zitten.

De toestanden bij de SVB zijn maar een onderdeel van de veel grotere wanorde die de zorg teistert sinds 1 januari van dit jaar. Patiënten, pgb-houders, zorgverleners en uitvoeringsinstanties zijn ook op talloze andere terreinen geconfronteerd met de ingrijpende wijziging van ons publieke zorgstelsel die op die datum inging. Een paar voorbeelden. Zorgverzekeraars verlaagden per 1 januari collectief de tarieven voor persoonlijke verzorging, waarvoor zij in het nieuwe stelsel verantwoordelijk werden. Gemeenten kortten duizenden ouderen van de ene op de andere dag fors op hun budget voor huishoudelijke hulp. Talloze kinderen met een behoefte aan specialistische jeugdzorg worden binnen gemeenten van loket naar loket gestuurd, omdat niemand weet onder welke nieuwe regeling zij vallen.

De huidige chaos in de zorg wordt voor een belangrijk deel veroorzaakt door een tekort aan personeel, middelen en kennis van zaken bij de instanties die verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van alle nieuwe zorgregelingen. Navraag bij hulpverleners en advocaten leert dat in de praktijk veel beslissingen die deze instellingen nemen ten aanzien van individuele burgers onjuist of op zijn minst voor discussie vatbaar zijn.

Om daar iets tegen te kunnen doen moeten die burgers wel de mogelijkheid hebben de discussie met de overheid aan te gaan. Dat lukt vaak niet. De SVB-casus laat zien dat individuele burgers vaak machteloos staan. De SVB antwoordde in talloze gevallen niet op telefoontjes en brieven om pas in actie te komen na dreiging met een rechtszaak. Burgers die wel contact krijgen met een voor de zorg verantwoordelijk uitvoeringsorgaan zijn vaak niet beter af. De nieuwe wettelijke regels zijn namelijk zó ingewikkeld dat een inhoudelijke discussie door niet-ingewijden amper te voeren is. Voor veel velen geldt in de praktijk dat zij alleen met hulp van gespecialiseerde rechtshulpverleners op kunnen komen tegen nadelige beslissingen met betrekking tot hun zorg.

Hier vloeit het debat over de publieke gezondheidszorg samen met een andere actuele maatschappelijke discussie: die over de gefinancierde rechtsbijstand voor mensen met een laag inkomen. Veel mensen die bijvoorbeeld afhankelijk zijn van een pgb voor wijkverpleging, huishoudelijke hulp of specialistische jeugdzorg, hebben geen eigen middelen om een gespecialiseerde rechtshulpverlener in te huren. Alleen met door de overheid gefinancierde rechtsbijstand kunnen zij dat. En velen zijn daarmee geholpen. In de dagelijkse praktijk van mijn collega’s en mij leidt op dit moment circa twee derde van de gevoerde procedures tot een voor de burger bevredigende inhoudelijke discussie met de overheid. Dat zijn veelzeggende cijfers.

Dat het stelsel van gefinancierde rechtsbijstand een belangrijke taak heeft in het verzekeren van rechtsbescherming tegen overheidsbemoeienis blijkt ook uit het feit dat ruim zestig procent van alle rechtsbijstand wordt verleend in zaken tussen burgers en de overheid.

Het is dan ook uiterst dubieus dat de gefinancierde rechtsbijstand juist op dit moment verder dreigt te worden uitgehold. In de afgelopen jaren is al voortdurend op het stelsel beknibbeld en het is het voornemen van het kabinet om in de huidige regeringsperiode nog vijfentachtig miljoen euro extra te bezuinigen. Een enorme ingreep op een totaal jaarbudget voor rechtsbijstand van zo’n 460 miljoen.

In januari verwierp de Eerste Kamer deze geplande bezuinigingen al, waar de regering zich toen niets van aantrok. De aanhoudende problemen in de zorg bevestigen nu het gelijk van de senatoren. Het kabinet heeft er dit jaar willens en wetens en overhaast een gigantische hervormingsoperatie in de zorg doorgeduwd en een ondoorgrondelijke kluwen aan nieuwe regelgeving gecreëerd. Voor zeer velen in ons land heeft dat sterk ontwrichtende gevolgen die nog wel even aan zullen houden. Die zelfde regering volhardt in zijn plannen de toegang van de minst draagkrachtigen tot een behoorlijke rechtsbescherming tegen die gevolgen moeilijker te maken. Dat doet denken aan de woorden van de voormalige Ombudsman Alex Brenninkmeijer die in zijn jaarverslag over 2012 vaststelde dat de overheidsbureaucratie de financieel zwakkere nekt.

De instandhouding van een toegankelijk stelsel van rechtsbijstand is een wezenskenmerk van de moderne rechtsstaat. Die woorden zijn afkomstig van niemand minder dan voormalig staatssecretaris Teeven, tot maart van dit jaar verantwoordelijk voor de gefinancierde rechtsbijstand. De aangekondigde bezuinigingen zijn daarmee niet te rijmen. Maar ze kunnen nog worden gestopt. Op 2 juli aanstaande debatteert de Tweede Kamer over de gefinancierde rechtsbijstand. Hopelijk zien de Kamerleden hoe noodzakelijk het is om juist nu een ruimhartig stelsel van gefinancierde rechtsbijstand te hebben, in het belang van de rechtsstaat, van een eerlijk zorgstelsel en om te voorkomen dat nog meer burgers door de huidige problemen worden genekt.

Contactgegevens

Willemsparkweg 31
1071 GP, Amsterdam

Postbus 76076
1070 EB Amsterdam

tel: 020-676 66 90
fax: 020 - 676 66 95
email: info@woudegraaf.nl